Immunitet Formalny Sędziów i Prokuratorów - Uchwała Sądu Najwyższego z 2025 r.

Wprowadzenie

W dniu 19 listopada 2025 roku Sąd Najwyższy podjął przełomową uchwałę dotyczącą immunitetu formalnego sędziów i prokuratorów. Orzeczenie to ma fundamentalne znaczenie dla praktyki stosowania prawa karnego i rozstrzyga kwestię, która od lat budziła kontrowersje w doktrynie i orzecznictwie.

Immunitet formalny, przewidziany w art. 181 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 30 § 1 ustawy o ustroju sądów powszechnych, stanowi istotną gwarancję niezależności sędziowskiej. Jego celem jest ochrona sędziów i prokuratorów przed nieuzasadnionymi zarzutami karnymi, które mogłyby wpływać na ich bezstronność i niezawisłość w wykonywaniu obowiązków służbowych.

Czym jest immunitet formalny?

Immunitet formalny to szczególna forma ochrony prawnej przysługująca sędziom i prokuratorom. W przeciwieństwie do immunitetu materialnego, który chroni przed odpowiedzialnością za treść orzeczeń i czynności podejmowanych w ramach sprawowania urzędu, immunitet formalny dotyczy procedury wszczęcia postępowania karnego.

Zgodnie z art. 181 Konstytucji RP, sędzia nie może być, bez uprzedniej zgody sądu określonego w ustawie, pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Analogiczne regulacje dotyczą prokuratorów na mocy przepisów ustawy o prokuraturze.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy w uchwale z 19 listopada 2025 roku jednoznacznie rozstrzygnął, że sędzia lub prokurator zachowuje immunitet formalny także wtedy, kiedy kwestia pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej jest rozpoznawana przez sąd dyscyplinarny.

Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy przeciwko sędziemu lub prokuratorowi toczy się postępowanie dyscyplinarne, nie można automatycznie wszcząć przeciwko niemu postępowania karnego bez uprzedniego uchylenia immunitetu. Sąd dyscyplinarny, rozpoznając sprawę dyscyplinarną, nie może jednocześnie uchylić immunitetu formalnego - są to dwa odrębne postępowania, wymagające odrębnych decyzji.

"Immunitet formalny przewidziany w art. 181 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 30 § 1 ustawy o ustroju sądów powszechnych chroni sędziego także w sytuacji, gdy kwestia jego odpowiedzialności karnej jest przedmiotem rozpoznania przez sąd dyscyplinarny."

Praktyczne znaczenie dla oskarżonych

Dla osób pokrzywdzonych działaniami sędziego lub prokuratora uchwała Sądu Najwyższego ma istotne konsekwencje praktyczne. Oznacza ona, że nie można bezpośrednio wnieść oskarżenia prywatnego przeciwko sędziemu lub prokuratorowi - konieczne jest uprzednie uzyskanie zgody właściwego organu na pociągnięcie ich do odpowiedzialności karnej.

Procedura uchylenia immunitetu:

1. 1. Złożenie wniosku - pokrzywdzony lub prokurator składa wniosek o uchylenie immunitetu do właściwego sądu
2. 2. Rozpoznanie wniosku - sąd rozpoznaje wniosek w składzie trzech sędziów
3. 3. Wydanie postanowienia - sąd wydaje postanowienie o uchyleniu lub odmowie uchylenia immunitetu
4. 4. Wszczęcie postępowania - dopiero po uchyleniu immunitetu można wszcząć postępowanie karne

Najczęstsze błędy w praktyce

W praktyce stosowania przepisów o immunitecie formalnym pojawiają się liczne błędy, które mogą prowadzić do umorzenia postępowania lub uznania dowodów za niedopuszczalne. Oto najczęstsze z nich:

Jak bronić swoich praw?

Jeśli uważasz, że padłeś ofiarą przestępstwa popełnionego przez sędziego lub prokuratora, powinieneś skonsultować się z doświadczonym adwokatem specjalizującym się w prawie karnym. Procedura uchylenia immunitetu jest skomplikowana i wymaga znajomości zarówno prawa materialnego, jak i procesowego.

Podsumowanie

Uchwała Sądu Najwyższego z 19 listopada 2025 roku jednoznacznie potwierdza, że immunitet formalny sędziów i prokuratorów obowiązuje także w sytuacji, gdy przeciwko nim toczy się postępowanie dyscyplinarne. Oznacza to, że procedura uchylenia immunitetu jest niezbędna przed wszczęciem postępowania karnego, niezależnie od stadium postępowania dyscyplinarnego.

Dla osób pokrzywdzonych działaniami sędziego lub prokuratora oznacza to konieczność skorzystania z pomocy prawnej i przeprowadzenia złożonej procedury uchylenia immunitetu. Warto pamiętać, że immunitet formalny nie oznacza bezkarności - jest to jedynie proceduralna przeszkoda, która może zostać usunięta po spełnieniu określonych wymogów prawnych.

Często zadawane pytania (FAQ)

Źródła i bibliografia